Salgın hastalıklar, tarih boyunca insanlık için sorun oluşturmuştur çünkü yalnızca enfekte bireyleri değil, tüm toplumu pek çok yönden etkilemektedir. Yeni tip koronavirüsün sebep olduğu salgın ortaya çıktığından beri etkilerini daha iyi anlamak, karşılaştırma yapmak ve neler olabileceğini öngörmek adına dünya üzerinde bugüne kadar yaşanan büyük salgınlara odaklanıldı. Biz de tarihteki önemli salgınları sizin için özetledik. Keyifli okumalar!

Salgın Nedir?

Hastalık oluşturan bir enfeksiyon etkeninin duyarlı canlıya doğrudan veya dolaylı yolla geçmesi ile oluşan bulaşıcı hastalıkların yayılarak çok sayıda canlıda hastalık oluşturması, salgın hastalık olarak tanımlanır.

Salgınların nedeni çoğunlukla, mikroorganizmaların doğadaki büyük çalkantılara gösterdikleri tepkiler olmuştur. Savaşlar, nüfus artışı, depremler, seller, fırtınalar, kıtlık, iklim anormallikleri, evsizlik ve çevre kirliliği, salgınlardan bir ya da ikisini harekete geçirebilir.

salgın nedir
salgın nedir

Pandemi Nedir?

Pandemi nedir sorusunun cevabını birçok kez özellikle 2020 yılında duymuşuzdur. Koronavirüse ilk başından beri bir salgın değil, pandemi olarak sesleniyoruz. Peki pandemi nedir?

Pandemi; dünyada birden fazla ülkede veya kıtada, çok geniş bir alanda yayılan ve etkisini gösteren salgın hastalıklara verilen genel isimdir.

Salgın Nedir | Pandemi Nedir
Salgın Nedir | Pandemi Nedir

Tarihteki En Ölümcül Salgınlar

Sars Salgınları

Koronavirüsün (SARS-CoV) neden olduğu bir solunum yolu hastalığı olan Sars, damlacık yolu ile insandan insana bulaşır. Kasım 2002-Haziran 2003 yılları arasında süren salgın Hong Kong’da başlamıştır. Sars salgını sırasında dünya çapında 8.422 vaka ve 916 ölüm görülmüştür. Otuz yedi ülkeye yayılan salgın, %50 oranında 65 yaş ve üzerini etkilemiştir

Ebola Salgını

İlk olarak 1970’lerde Sudan ve Demokratik Kongo Cumhuriyetinde görülen daha sonra 2013-2016 yılları arasında Batı Afrika’da ortaya çıkan Ebola salgını, 11 bin 300’den fazla ölüme yol açmıştır. Batı Afrika Ebola salgını, Aralık 2013’te Gine’de başlamış, Liberya, Sierra Leona gibi Batı Afrika ülkelerine yayılmış ve Haziran 2016’da sona eren salgın sonucunda virüs 28 bin 616 kişiye bulaşmıştır.

Ebola Virüsü Hastalığı (EVD), insanlarda nadir ve ölümcül bir hastalıktır. EVD’ye neden olan virüsler esas olarak Sahra altı Afrika’da bulunur. İnsanlar enfekte bir hayvan veya Ebola virüsü bulaşmış hasta veya ölü bir kişiyle doğrudan temas yoluyla virüsü alabilir.

Sıtma Salgınları

Dişi anofel sivrisinekleri aracılığıyla insanlara bulaşan ateşli bir hastalıktır. 1954 yılında tüm dünyadaki sıtma olgu sayısı 250 milyonu bulurken sıtmadan ölen kişi sayısı 2.5 milyon olmuştur. Bugün ise her yıl 300-350 milyon yeni sıtma olgusu görülürken, ölen insan sayısı 1.5-2.7 milyondur. Yıllık klinik olgu sayısı toplamı ise 500 milyonu aşmaktadır. Bu olguların %90’ı tropikal Afrika’da görülmektedir.

İspanyol Gribi

20. yüzyılda birkaç on yıl ara ile grip pandemileri meydana gelmiş, bunların en şiddetlisi 1918-1919’da milyonlarca ölüme neden olduğu tahmin edilen H1N1 virüsünün neden olduğu “İspanyol Gribi” olmuştur. 4-6 ayda tümüyle yeni bir influenza virüs alt tipi ortaya çıkmış ve iki yıl boyunca baş gösteren çeşitli dalgalar halinde yeryüzüne yayılarak dünyanın 3’te 1’ini etkilemiştir.

salgın nedir
salgın nedir

Veba Salgınları (Veba Hastalığı)

Veba hastalığı, esas olarak pireler yoluyla bulaşan ve çok kısa süre içerisinde ölüme yol açabilecek ciddi sonuçları olan bir bakteriyel enfeksiyondur. Veba hastalığı na neden olan bakteriyel organizmanın adı Yersinia Pestis’tir.

İlk Veba Salgını (Bilinen ilk Veba Hastalığı)

Veba hastalığı nın tarihte kaydedilen ilk pandemisi 541 yılında Mısır’da başlamıştır. Birçok ekonomik, sosyal, dini etkisi olan bu salgın, Bizans İmparatorluğu’nun zayıflamasına neden olduğu için imparatora ithafen “Justinian Vebası (541-542) olarak isimlendirilmiştir. Kuzey Afrika, Avrupa, Orta ve Güney Asya nüfusunun %50-60’ının bu pandemide kaybedildiği sanılmaktadır

İkinci Veba Salgını

“Kara Ölüm” (1347-1351): Bu Veba Hastalığı nın “kara ölüm” olarak adlandırılmasının nedeni, siyah renkli şişliklerin (apse ve LAP) hastalığın karakteristiği olmasıdır. Avrupa nüfusunun neredeyse üçte birini yok etmesi bakımından belki de tüm veba salgınları arasında en güçlü olanıdır.

salgın nedir
salgın nedir

Kolera Salgını

Etkeni V. Cholerae olan kolera, su ve kontamine olmuş gıdalar ile bulaşan ve akut ishale neden olan bir enfeksiyon hastalığıdır. Bilinen ilk kolera pandemisi, 1817’de ortaya çıkmış olup, 19. yüzyılın en öldürücü hastalığı olmuştur. 2004 -2014 yılları arasında toplam 2.260.389 vaka görülmüş, 45.543 ölüme neden olmuştur.

Tifo Salgınları

Etkeni olan Salmonella typhi, kirli içme suları ve pis yiyecekler ile bulaşarak bedene girdikten 7-15 gün sonra hastalık ortaya çıkar. Bakteri, hastaların dışkı, idrar, kan, tükürük ya da deri döküntülerinde bulunur. Dünyada her yıl 20 milyon civarında tifo vakası ortaya çıkarken, bu vakaların 200 bin kadarı ölümle sonuçlanmaktadır.

HIV (AIDS) Salgınları

20. yüzyılın ortalarında maymunlardan insana geçtiği anlaşılan HIV virüsünün saptanabilen ilk örneği 1959’da Kongo’da görülmüştür. Teşhisi ve adı 1980’lerde konulan ve  son 30 yılda 36 milyon insanın hayatına mal olan virüsü kesin tedavi edebilecek bir çözüm hala bulunmamıştır. Sadece önlem almak ve hastalığa yakalandıktan sonra ömür boyu ilaç tedavisi kullanmak gerekmektedir.

salgın nedir
salgın nedir

Suçiçeği Salgını

Suçiçeği hastalığı, genellikle erken çocukluk döneminde geçirilen, varisella zoster virüsünün (VZV) neden olduğu, sıklıkla ateşin de eşlik ettiği, yaygın ve kaşıntılı, içi sıvı dolu döküntülerle karakterize, bulaşıcılığı yüksek bir hastalıktır. Tarihte en geniş yayılımla en çok ölüme neden olan bulaşıcı bir hastalık olup, tahminen 300-500 milyon kişinin kaybına neden olmuştur.

Asya Gribi Salgını

Çin’de başlayan Influenza-A virüsünün ördeklerde mutasyona uğrayarak insana geçen bir hastalık olduğu düşünülen,  Asya Gribi olarak adlandırılan hastalık 4 milyona yakın insanın canına mal olmuştur. Aynı yıl bulunan bir aşı ile salgının önüne geçilmiş ve bir yıl içerisinde 40 milyon kişi aşılanmıştır.

H1N1 Domuz Gribi Salgını

Meksika’dan yayılmaya başlayan bu grip dünyada 1,5 milyondan fazla kişiye bulaşmıştır. 300 bin civarında kişinin ölümüne yol açtığı tahmin edilen bu Domuz gribi sadece 2009 yılında 284 bin kişinin canına mal olmuştur.

 

İnsanlık tarihi incelendiğinde birçok hastalık salgınları yaşandığı görülmektedir. Bu durum göçler, savaşlar gibi birçok olumsuz yaşam koşullarından kaynaklanmaktadır. Mikroorganizmaların (virüs, bakteri) neden olduğu bu salgın hastalıklar insandan insana ya da hayvandan insana bulaşarak farklı kıtalara kadar yayılma özelliği göstermişlerdir. Geçmişten günümüze bu salgın hastalıkların birçoğunun tedavisi bulunmuştur fakat halen tedavi edilemeyen hastalık türleri de vardır. Bilim insanları tedavisi bulunamayan bu hastalık türlerinin tanı ve tedavisi üzerinde çalışmalarını sürdürmektedirler.

 

Yazı önerisi: Virüs Tehlikesi ve Yarasalar

Bir önceki yazımıza göz atabilirsiniz! Kripto Sanatı NFT Nedir? Yeni Çağın Çılgınlığı


Zeynep SEFA

What's Your Reaction?

hate hate
0
hate
confused confused
0
confused
fail fail
0
fail
fun fun
0
fun
geeky geeky
0
geeky
love love
0
love
lol lol
0
lol
omg omg
0
omg
win win
0
win