Herkese merhabalar. Bugünkü yazımızda maalesef ki iş dünyasında sıklıkla rastlamış olduğumuz, özellikle şu dönemde oldukça gündemde olan mobbing kavramının anlamını ve çeşitlerini açıklamaya, mobbinge uğrayan kişilerin yapması gerekenleri anlatmaya çalıştık. İyi okumalar dileriz.

Mobbing Nedir?

Mobbing ya da bezdiri, bir grup insanın ya da bir kişinin, bir kimseye veya başka bir gruba sosyal kabadayılık yapmasına denir.

Kökeni Latince olan sözcük; psikolojik şiddet, baskı, taciz, rahatsız etme veya sıkıntı vermek gibi pek çok şekilde ifade edilebilir. Özellikle hiyerarşik yapılanmış diye nitelendirdiğimiz, belli faktörlere bağlı olarak statü, görev ve ilişkilerin sınıflandırıldığı gruplarda ve kontrolün minimuma indiği topluluklarda, gücü elinde bulunduran kişinin ya da grubun, diğerlerine psikolojik yollardan, uzun süreli bir baskı uygulamasıdır. mobbing

Mobbing Çeşitleri

Düşey Mobbing Nedir?

İşverenin ya da yöneticinin uyguladığı düşey mobbingte (düşey psikolojik taciz), psikolojik şiddeti uygulayan kişi gücünü işyeri içindeki statüsünden almaktadır. Bu durumda, üst kademedeki yönetici elinde bulunan idare etme, talimat verme gibi yetkileri kötüye kullanmakta ve psikolojik tacize yol açmaktadır.

bezdiri

Bunun en bilinen nedenlerinden biri yöneticinin kendisinden daha başarılı olan bir alt çalışanının olması ve bu durumu kabul edemiyor olmasıdır. Bu gibi durumlarda yönetici, mağdurun başarısını kendi başarısıymış göstermeye çalışır.

Diğer bir nedeni ise yönetici ve çalışan arasındaki yaş farkıdır. Çalışanın kendisinden daha genç olması yönetici için bir tedirginlik ortamı yaratmakta ve bu nedenle de psikolojik şiddete eğilim göstermektedir.

Tersi bir durumda da yöneticinin genç olup alt çalışanın yaşlı olması, yöneticinin kendisini yetersiz görmesine ve yeterince deneyiminin olmadığı düşüncesi sebebiyle kompleks yapmasına sebep olabilir. Otoritesini gösterebilmek adına kendinden yaşça büyük bu çalışana taciz edici davranışlarda bulunabilir.

Diğer bir neden de kayırmadır. Eğer bir yönetici bulunduğu konuma başkasının kayırması ve torpil diye nitelendirdiğimiz şekilde yani başkalarının yardımlarıyla gelmişse kendisini dokunulmaz görebilir. Bu dokunulmazlığı bir güç unsuru olarak kendinden alt kademedekilere karşı kullanabilir.

Politik nedenlerin de dikey mobbinge zemin hazırladığını söyleyebiliriz. Politika dediğimiz kavram da kayırma için uygun bir ortam yaratabilir ve politik görüşü kendisi ile aynı olmayan çalışan yönetici için bir mobbing kurbanıdır.

Dikey Mobbing Nedir?

Dikey mobbing, çalışanın yöneticiye psikolojik şiddet uygulamasıdır. Dikey psikolojik şiddet durumunda alt kademedeki çalışanlar bir topluluk oluşturarak üst kademedeki yöneticiye bezdiri eyleminde bulunurlar.

Yatay Mobbing (Eşitler Arası Mobbing) Nedir?

Genelde eşit koşullar içinde bulunan çalışanların çekememezlik, rekabet, kişisel hoşnutsuzluk gibi gerekçelerle birbirlerine uyguladıkları psikolojik şiddettir.

Rekabet duygusu güçlü ve iş yerindeki hırsı bazı etik değerlerini aşmasına sebep olan çalışanlar, diğer çalışanlara psikolojik şiddet uygulama eğiliminde olurlar. Bunun ana sebeplerinden birisi çalışanın kendisinden kademe olarak üstün bir yönetici ya da işveren tarafından korunmasıdır. Diğer çalışanların bu psikolojik tacize destek vermesi ve onunla beraber hareket etmesi de bu nedenlerden biridir. Aksi takdirde, mağdurla failin eşit güçte bulunduğu durumda mağdurun şikayeti üzerine failin iş sözleşmesi 4857 Sayılı İş Kanunu Madde 25 uyarınca işveren tarafından feshedilebilir.

Mobbing Kapsamına Neler Girer?

  • Mesleğindeki bilgisinin ve yeterliliğinin sorgulanması
  • Kişiye güvenilmediğinin hissettirilmesi
  • Kasıtlı olarak, yapabileceğinden daha ağır ve zaman kısıtlı görevler verilmesi
  • Kişiden bilgi saklanması
  • Kişinin diğer çalışanlar ya da yönetici tarafından dışlanarak görmezden gelinmesi
  • Çalışanın iş yetkilerinin azaltılması

gibi durumlar olabilir.

Bunun dışında, kişi aniden bu iş için uygun değilmiş gibi gösterilebilir, daha önce sorun olmayan küçük hatalar çok büyük hatalarmış gibi gösterilebilir ve kişinin utanmasına sebep olunabilir. Bu yapılan şeyler sadece işveren değil diğer çalışanlar tarafından da yapılabilir.

Mobbing’in Davranışsal Belirtileri Nelerdir?

  • Ufak sebeplerle çalışma arkadaşlarıyla aralarında tartışmalar çıkabilir ve tartışmaların şiddetinin artması da muhtemeldir.
  • Kişinin katıldığı ortamda yapılan bir konuşma hemen kesilir, konu değiştirilir.
  • Kişi, işle ilgili önemli gelişmeler ve haberlerin dışında bırakılıp bilgi saklanması durumuyla karşı karşıya kalır.
  • Kişiye,mesleki yeterliliğinin ve yeteneklerinin çok altında veya çok üstünde ya da uzmanlık alanı ile alakası olmayan işler verilir.
  • İşe geliş gidiş saatleri, iş yerinde yaptığı telefon konuşmaları, öğle arasında geçirdiği zaman sanki hata yapmasını bekliyorcasına kontrol edilmektedir.
  • Birey, diğerleri tarafından sürekli eleştirilir veya yaptığı işler ve bilgisi küçümsenir.
  • Birey, üst kademedekiler veya iş arkadaşları tarafından kışkırtılarak yersiz ve kontrol dışı tepkiler göstermeye teşvik edilir.
  • Birey, dışlanarak şirketteki etkinliklere kasıtlı olarak çağrılmaz.
  • Bireyin dış görünüşü veya giyim tarzı eleştirilir, alay konusu olur, hatta bazen farklı lakaplar takılabilir.
  • Bireyin işle ilgili tüm önerileri dikkate bile alınmadan yokmuş gibi davranılır.
  • Kendisinden hem mesleki yeterlilik bakımından hem de kademe bakımından düşük olan çalışanlar kendisinden daha çok maaş alırlar.

Mobbing’in Ruhsal ve Fiziksel Belirtileri Nelerdir?

  • Sıkıntı, panik atak, depresyon, tükenmişlik, öfke kontrol sorunları, yarım baş ağrısı, baş dönmesi, dikkat sorunları, ilişkisel problemler ve uykusuzluk.
  • Kaşınma, kızarma, pullanma, egzama veya döküntü gibi deri hastalıkları.
  • Ağrılar
  • Hızlı ve düzensiz çarpıntılar, kalp krizi.
  • Titreme, terleme, bacaklarda halsizlik hissetme, kas ağrıları.
  • Midede yanma hissi, hazım zorluğu gibi mide rahatsızlıkları, ülser.
  • Kilo kaybı ya da aşırı kilo alma.
  • Nefessiz kalma, nefes alamama gibi solunum sorunları.
  • Organizmanın savunma yapılarında zayıflama, hastalıklara çok çabuk yakalanabilme.

Bahsettiğimiz, her bir fiziksel semptom aslında ruhsal bir durumun etkileridir diyebiliriz.

Mobing Durumunda Hangi Mercilere Başvuru Yapılabilir?

Mobbing’e maruz kalanlar ÇSGB, TBMM, Anayasa Mahkemesi, BİMER, Alo 170, Kamu Görevlileri Etik Kurulu, Kamu Denetçiliği Kurumu, Türkiye İnsan Hakları Kurumu ve İl, İlçe İnsan Hakları Kurulları’na başvuru yapabilirler. Yapılan şikayet sonucu psikolojik taciz yapıldığını kanıtlamak için kamera kayıtları, e- mailler, kullanılan ilaç faturaları, verilen işlerle ilgili belge ve örnekler alınarak delil olarak sunulabilir. Delil olmadığı durumlarda genelde bu davalar sonuçsuz kalmakta, etkin bir yargılama söz konusu olamamaktadır. Kamu ve özel sektör fark etmeden tüm çalışanlar şikayette bulunmak ve bilgi almak için 7 gün 24 saat ALO 170 Hattına başvurabilirler.

Mobbing’e Maruz Kalan Kişinin Yapması Gerekenler Nelerdir?

Hukuksal Olarak Tanınan Haklar
  • İş sözleşmesinin haklı nedene dayanarak feshedebilme hakkı vardır.
  • Belli şartlarda ayrımcılık tazminatı isteyebilme hakkı vardır .
  • Psikolojik şiddete uğrayan çalışan, bunu yapan yöneticiyi dava edebilir ve manevi tazminat talebinde bulunabilir.
  • Koşulların sağlanması durumunda çalışan, kötü niyet tazminatı hükümlerine de başvurabilir.
Yapılabilinecek Diğer Şeyler
  • Psikolojik taciz uygulayan kişiye açıkça duruma sessiz kalmayacağınızı belirterek taciz edici söz ve davranışlarını durdurmaması durumunda şikayetçi olacağınızı belirtin.
  • Olayları, yazılı olarak kaydedin. Bir tanığınız olması da size ayrıca üstünlük kazandıracaktır.
  • İlk fırsatta psikolojik şiddete maruz kalmanıza sebep olan kişiyi üstlerinize veya gerekli kurumlara şikayet edin.
  • Bu süreç psikolojik olarak oldukça sıkıntılı bir dönem olduğundan gerekiyorsa psikolojik yardım alın.
  • Şikâyet sürecinin nasıl ilerlediğini ve kurumunuzun bu işleyişteki yerini araştırın.
  • İş arkadaşlarınızla durumunuzu paylaşın, tek kişinin şikayeti ile kıyaslandığında bir grubun şikayeti daha etkili sonuçlar almanıza sebep olabilir.

Psikolojik şiddet sebebiyle ülkemizde pek çok insan depresyon, tükenmişlik gibi psikolojik problemlerle karşılaşabilmekte, hatta bunların yanında canına kıyanlar da görülmektedir. Fiziksel şiddet kadar psikolojik şiddetin de çok yıkıcı sonuçları olabileceğini unutmamak ve bu durumun karşısında durmak gereklidir.

Mobbing’e uğradığınızı düşünüyorsanız : Mobbing İle Mücadele Derneği

Önceki yazımız için: Verimli Olmanın Sırrı; Pareto Prensibi (80-20 Kuralı)


Yaren KAYMAK

What's Your Reaction?

hate hate
0
hate
confused confused
0
confused
fail fail
0
fail
fun fun
0
fun
geeky geeky
0
geeky
love love
0
love
lol lol
0
lol
omg omg
0
omg
win win
0
win