Bu yazımızda sizlere iş modelleri hakkında bilgi veriyoruz. İşletmelerin vizyonlarının belirleyicisi olan iş modellerini inceleyerek daha somut örnekler verebilmek adına başarılı firmaların ilham verici yöntemlerini ele alıyoruz.

İş Modelleri Nedir?

İş modelleri, bir işletmenin nasıl değer yarattığını ve sunduğunu açıklayan kavramlardır. Diğer bir değişle bir işletmenin kâr elde etme planıdır. İşletmenin sunacağı ürün ve hizmetleri, buna karşılık ön görülen giderleri ve hedeflenen pazarı tanımlamaya yarayan bir unsurdur. Bu nedenle “İş modeliniz nedir?” sorusu içerisinde bir dizi soruyu daha barındırır:

  • Nasıl gelir elde edeceksiniz?
  • Hedef kitleniz kimlerdir?
  • İnsanlara nasıl ulaşır ve ulaştığını müşterilerinizi nasıl elinizde tutarsınız?
  • Maliyet yapınızı nasıl?
  • Kâr marjınız nedir?

 “İş Modeli, bir şirketin “değeri” nasıl yaratıp, nasıl dağıttığını ve finansal sürekliliğini kazandığını tanımlayan mantık modelidir.” –Alexander Osterwalder

İş Modeli Örnekleri

Her firmanın kendi gereksinimlerini karşılayacak, kendilerine özgü iş modelleri vardır. İş modeli kavramı mutlak doğrulardan ziyade, ihtiyaca hizmet eden ve amaca göre değişiklik gösteren bir kavramdır. Bu kavramı daha da somutlaştırmak adına yazımızın bu kısmında; değişen dünyaya en kısa sürede ayak uydurarak yenilikçi iş modellerini benimseyen bazı firmaları ve onları başarıya ulaştıran bu iş modeli örneklerini incelemeye var mısınız?

iş modelleri nedir

1- Alıcı ve Satıcıyı Buluşturma Modeli – Airbnb

Bu iş modelinin temel amacı talep ve arzı aynı çatı altında toplamak olarak özetlenebilir. Kuşkusuz en başarılı uygulayıcılarından birisi Airbnb olmuştur. Bugün Airbnb üzerinden milyonlarca ev kiralanabilir halde olmasına rağmen Airbnb’nin kendine ait tek bir odası dahi yoktur. Bu da stok ve pazar yeri gibi maliyetlerin altına girmeden üretici ve tüketici arasında bir bağ kurarak kâr elde etmeyi sağlayan çok avantajlı bir uygulamadır.

iş modeli örnekleri

2- “Terzi işi” Modeli – Coca Cola

Bu modelde odak noktası müşteri istekleridir. Müşterilerin talepleri doğrultusunda daha kişisel hizmetler sunularak ilgi çekmek ve satışları arttırmak hedeflenir. Birçoğumuzun bildiği üzere Coca Cola bu yöntemi kullanan kuruluşlar arasındadır. Şişelerin üzerine isim, şehir gibi müşterilerini özel hissettiren bilgiler yazarak ciddi satış rakamları elde etmiştir.

iş modeli örnekleri

3- “Talep Üzerine” Modeli – Uber

Son zamanların en popüler iş modelleri arasında olan bu yöntem müşterilerin anlık taleplerine karşılık vermek üzerine çalışır. Dilediğiniz anda taksiye ulaşma imkânı sağlayan Uber kuruluşu da bu modeli kullanan firmaların başlıca örneklerindendir. Müşterilerin gereksinimlerine hızlı bir şekilde cevap verdiğinden ve akıllı telefonlar ile ulaşılması kolay olduğundan başarılı bir yöntemdir.

iş modelleri

4- Montajsız Satış Modeli – İkea

Dünyaca ünlü mobilya ve ev ürünleri firması İkea’yı rakiplerinden ayıran yönü satılan ürünlerin montajını müşterilerine bırakmasıdır. İş modeli örnekleri arasında en etkili yöntemlerden birisi olan bu yöntem sayesinde İkea iş gücü ve maliyetten tasarruf sağlamayı başarır. Öte yandan ürüne emek harcayarak kurulumu kendisi yapan müşteriler ise ürünlerle özel bir bağ kurarlar.

iş modeli örnekleri

5- Aylık Abonelik Modeli – Netflix

İş modeli örnekleri arasında son zamanların popüler yöntemlerinden birisi olan aylık abonelik modeli insanları her ay fatura ödeme derdinden kurtaran bir modeldir. Her ay tekrardan çaba harcayarak fatura ödemek yerine günümüzde insanlar bir kere abone olup bir daha düşünmemeyi tercih eder. Şirket ise bu yöntem ile garanti satış sayısını belirlemiş olur. Böylece şirket ve müşteri arasında optimal bir fayda dengesi sağlanarak kâr elde edilir.

Netflix bu modelin en başarılı örneklerindendir. Sinemaya gitme derdini ortadan kaldırarak aylık uygun fiyatlı abonelikler ile müşterilerini kaliteli içeriklerle buluşturan şirket, kârını arttıran firmalar arasında yer almaktadır.

iş modelleri

İş Modelinin Güncellenmesi

Yazımızın daha önceki bölümünde bahsettiğimiz iş modeli örnekleri her ne kadar kullanıldığı dönemde başarılı olsalar da daima sabit kalmaları gerektiği düşünülmemelidir. İş modelleri dinamik yapılardır ve değişen koşullara göre gözden geçirilmeli, ihtiyaç halinde güncellenmelidir.

Başarıyı devamlı kılmak adına doğru zamanda doğru güncellemeleri yapmak çok değerlidir. Bu konuyu daha iyi kavramak adına iki rakip hava yolu şirketinin iş modelleri üzerinden örnek vermek istiyoruz.

iş modeli örnekleri

Büyük hava yolu şirketlerinden birisi olan A firması, uzun yıllar tüm uçuşların yalnızca büyük havaalanları üzerinden yönlendirildiği “merkezi uçuş ağı ” sistemini benimsemiştir. Bu iş modeli ile büyük kârlar elde etmeyi başarmıştır.

Daha sonra ise bu modele rakip yeni bir model ortaya çıkmıştır. Rakip modeli kullanan B firması küçük havalimanları arasında uçuşlar yaparak çok daha düşük maliyetlerle çalışmıştır. Bu sayede, iş gücü maliyetlerinden elde ettiği kârlarla bilet fiyatlarını düşürerek müşteri sayısını arttırmayı başarmıştır.

iş modelleri

Yeni model çok fazla müşteri çekmeyi başardığından bir süre sonra A firması sırf koltuklarını doldurmak adına büyük indirimlere gitmek zorunda kalmış ve zarara uğramıştır. Yani, “merkezi uçuş ağı ” sistemi artık işlevselliğini yitirmiş ve güncellenmeye ihtiyaç duymaktadır. Bu noktada, değişim kaçınılmazdır.

Görüldüğü üzere iş modeli oluşturmak kapsamlı ve sürekli bir çalışma gerektirir. Değişen dünyayı yakalamayı başaran dinamik iş modeline sahip firmalar değer kazanma yarışının galipleri olurlar.

Yazı Önerisi: Endüstri Mühendisliği: İş Geliştirme Uzmanı