Cam tavan sendromu, en basit tanımı ile potansiyelinizin önündeki yükselmenizi engelleyen görünmez sınırlardır. Günümüzde özellikle kadınların iş hayatında yaşadıkları cinsiyet eşitsizliklerine dayanan engelleri tanımlar. Bu yazımızda cam tavan sendromu nedir ve kadınların iş hayatındaki cam tavanların etkileri nelerdir konularını ele alıyoruz.

Cam Tavan Sendromu Nedir?

Bilim insanları pirelerin farklı yüksekliklere zıplayabildiklerini gözlemlerler. Bunun üzerine bir deney düzeneği kurarak birkaç pireyi 30 cm yüksekliği olan bir cam fanusun içine koyarlar. İlk olarak pirelerin üzerinde bulunduğu metal zemin ısıtılır. Sıcaktan rahatsız olan pirelerin kaçmak için zıpladıkları ama cam tavana çarpıp düştükleri görülür.

Pireler camın ne olduğunu bilmediklerinden kendilerini engelleyen şeyi tam olarak anlayamazlar. Ancak defalarca kafalarını cama vurduklarından bir süre sonra daha alçak zıplamaları gerektiği iç güdüsünü kazanırlar. Pireler artık 30 cm’den yukarı zıplamamaya başlarlar.

cam tavan sendromu nedir

Pirelerin artık tavana çarpmadıkları gözlemlendikten sonra deneyde ikinci aşamaya geçilir ve cam fanus kaldırılır. Bu noktada özgür kalan pirelerin yine eskisi gibi zıplayacağını düşünenler yanılmış olur. Deney sonucunda cam tavan olmasa dahi tüm pirelerin 30 cm zıpladığı gözlemlenir. Artık bir engel yoktur pireler istedikleri yüksekliklere zıplayabilirler lakin zıplamazlar çünkü buna cesaretleri kalmamıştır.

Adete pirelerin kafalarına vurula vurula öğretilen bu sınırlayıcı hayat dersi onları her zaman potansiyellerinden alçak zıplamaya şartlandırır. Tavan yani gerçek bir engel şimdi yoktur ancak engel artık zihinlerindedir. İşte bu deney canlıların neyi başaramayacaklarını nasıl kabullendiklerini göstermektedir.

Pireler üzerinde yapılan deney ile adı konulan cam tavan sendromu insan psikolojisinde de varlığını kanıtlamıştır. Günümüzde, özellikle kadınların iş hayatında yükselmelerini engelleyen görünmez engelleri tanımlayan bir kavram olarak ele alınır.

cam tavan sendromu

Kadınlar Gerekli Yetkinlikleri Olmasına Rağmen Neden Daha Az Yükselirler? İş Hayatında Cam Tavan Sendromunun Etkileri Nelerdir?

Dünya üzerinde birçok kuruluş her ne kadar gerek vizyonlarında gerek reklamlarında daima cinsiyet ve fırsat eşitliğini savunuyor olsa da iş dünyasında kadınlar her gün açıkça ifade edilemeyen görünmez engellerle karşı karşıya kalır. Kadınların gerekli yeterliliklere sahip olmasına rağmen, terfi konusunda adil olmayan sınırlara takılmalarına kısaca cam tavan etkisi denir.

Bahsi geçen cam tavan ayrımcılığında cam bir metafordur ve engellerin görünmezliğini temsil eder. Yani etik ve mantıksal yaklaşımlarla ortada bir engel olmamasına rağmen sadece cinsiyet ayrımı, toplumsal tabular ve önyargılar nedeniyle karşılaşılan sorunlardır.

Cam tavan kavramının merkezinde; önyargılar, ayrımcılıklar ve özellikle de ırkçılık cinsiyetçilik gibi kavramlar yatar. İş hayatındaki adaletsiz bu duruma günümüzde sadece kadınlar değil, azınlık gruplar veya yer yer erkekler de maruz kalmaktadır. Ancak biz yazımızda bu durumla en çok karşılaşan grup olması nedeniyle kadınların karşılaştığı cam tavanlardan söz edeceğiz.

cam tavan sendromu

Toplumsal Cinsiyet, Fırsat Eşitsizliği ve Cam Tavan Sendromu

Yapılan araştırmalar sonucunda yöneticilerin, kadın ve erkek olmalarından bağımsız olarak erkek adayları 2 kat fazla tercih ettikleri gözlemlenmiştir. Ancak başvurulardaki isim ve cinsiyet bilgileri gizlendiğinde kadınların tercih edilme oranları %25-46 arasında artış göstermektedir. Bu fark öyle belirgindir ki, araştırmaya katılan ve karar merceğinde bulunan kişilere sorulduğunda, %40’ı kadınlara karşı isteyerek ya da istemeyerek bir ayrım yapıldığını fark ettiklerini söylerler.

İş hayatından veriler ele alındığında da bu ayrımcılığın daha net olarak gözlemlenmesi mümkündür. “Örneğin yönetim birimlerinin %90’ı erkek olan şirketlerde, çalışanların %50’si, firmalarında kadınların yeterince temsil edildiğine inanmaktadır ve bu tür firmalarda erkekler, kadınlara nazaran %30 daha sık liderlik pozisyonlarına erişebilmektedirler. Gerçekten de, örneğin ABD’de liderlik pozisyonlarının sadece %38.6’sında kadınlar bulunmaktadır; C-seviyesindeki (CEO, CFO, COO, vs.) pozisyonların sadece %23’ünü kadınlar, %4’ünü azınlık kadınlar oluşturmaktadır. Fortune 500 listesindeki kadınların oranı 2016’da %4.1 seviyelerine kadar gerilemiştir. Bu listeye girebilen firmaların sadece %3’ünün yönetim kurullarında azınlık etnisitelerden üyeler bulunmaktadır. Her ne kadar belirli grupların güç pozisyonlarını işgal ettiğine dair algılar varsa da, örneğin ABD’de yöneticilerin sadece %14’ü Asyalı veya Asya-Amerikalıdır.” (kaynak)

cam tavan sendromu

Her Ayrımcılık Cam Tavan Değildir. Ne Zaman Cam Tavan Sendromu Oluşur?

Yazımızın önceki kısımlarında cam tavan sendromundan bahsetmiştik. Bu kısımda size dikkat edilmesi gereken çok önemli bir noktaya değinmek istiyoruz. Her ayrımcılık, cam tavan etkisi değildir. Cam tavan ayrımcılığından söz edilebilmesi için aşağıdaki durumların söz konusu olması gerekir.

  • Çalışanın, kişisel yetkinlikleri ve iş ile ilgili becerileri ile açıklanamayan cinsiyete ya da ırksal farklılıklara dayalı bir ayrım olmalı,
  • Üst pozisyon çalışanlarında, daha alt pozisyonda çalışanlara kıyasla belirli bir cinsiyet ya da ırk egemen olmalı,
  • Üst pozisyonlara erişme olasılığı konusunda cinsiyete veya ırka dayalı eşitsizlikler olmalı,
  • Kariyerin ilerleyen safhalarında, erken safhalara göre cinsiyete veya ırka dayalı daha fazla kayırma olmalı,

Cam tavan sendromu, iş hayatında sadece kadınların terfi almalarındaki engelleri değil; aynı zamanda eğitime erişim, aynı iş için daha düşük maaş almak ya da gerekli bireysel hak ve özgürlüklerden yararlanamama durumlarını da kapsar.

cam tavan sendromu

Cam tavan ayrımcılığına günümüzde birçok kadın birçok farklı sektörde maruz kalmaktadır. Toplumsal cinsiyet ayrımcılığının bir yansıması olan bu konuya dikkat çekilmesi ve hep birlikte mücadele edilmesi gerekmektedir.

Yazı Önerisi: Ön Yargılarla Gölgede Bırakılmış Kadın Bilim İnsanları


What's Your Reaction?

hate hate
0
hate
confused confused
0
confused
fail fail
0
fail
fun fun
0
fun
geeky geeky
0
geeky
love love
0
love
lol lol
0
lol
omg omg
0
omg
win win
0
win