Herkese merhaba! Bugünkü yazımızda “5S Nedir?” sorusunu cevaplayacağız. Seiri (ayıklama), Seiton (düzen), Seiso (temizlik), Seiketsu (standartlaştırma) ve Shitsuke(disiplin) adımlarından oluşan bir sistem olan 5S nedir? Adımları nelerdir? Dünya’daki 5S Uygulamaları ve 5S Uygulamalarının Faydalarından bahsedeceğiz. Eğer siz de “5S Nedir?” sorusuna cevap arıyorsanız gelin hep beraber bakalım!

5S Nedir?

5S olarak adlandırılan ve 5S tertip düzen sistemi olarak bilinen bu sistem, atıkları azaltmaya ve üretkenliği optimize etmeye yardımcı olmak için temiz, düzenli ve güvenli bir ortam organize edilmesini sağlar. Yani “5S Nedir?” sorusuna cevap olarak “kaliteli bir çalışma ortamı oluşturmak ve bu ortamın sürekliliğini sağlamak için geliştirilen bir tekniktir” denilebilir. Bu sistem, her şeyi ait olduğu yere koymaya ve işyerini temiz tutmaya odaklanır.

Hem fiziksel hem de zihinsel olarak kaliteli bir çalışma ortamı oluşturmaya yardımcı olur. Aynı zamanda 5S, atıkların gözlemlenmesini, analiz edilmesini ve ayrıca atıkların ortadan kaldırılma uygulamasını da içerir.

5S felsefesi, görsel kontrol ve yalın üretim için uygun olan her çalışma alanında geçerlidir. Bir çalışma alanının 5S durumu, çalışanlar için kritik öneme sahiptir ve müşterilerin ilk izlenimlerinin temelini oluşturur. 5S yalın bir yöntemdir ve Kaizen‘in temellerinden biridir.

5S nedir?
5S Nedir?

5S Adımları

“S” harfiyle başlayan Japonca terimlerden oluşan 5 ardışık adım şeklindedir. Bu adımlar:

SEİRİ (SORT – AYIKLAMA)

5S’nin ilk adımı olan Seiri, bir çalışma ortamındaki daimi olarak gerekli olmayan tüm aletlerin, mobilyaların, malzemelerin, ekipmanların vb. gerekli olanlardan ayrılıp, düzenli bir şekilde çalışma ortamından uzaklaştırılmasıdır. Uzaklaştırılan öğeler atılabilir, dönüştürülebilir veya farklı departmanlara verilebilir.

Çalışma ortamındaki öğelerin değerini belirleyip ayıklayabilmek için bazı sorular sorulur. Bu sorular:

  • Ne sıklıkla kullanılır?
  • Bu öğenin amacı nedir?
  • Bu öğe en son ne zaman kullanıldı?
  • Kim tarafından kullanılır?
  • Gerçekten burada olması gerekiyor mu?

Kırmızı Etiket Yöntemi

Bir öğenin değerinin belirsiz olduğu durumlarda (örneğin, bir araç son zamanlarda kullanılmamış, ancak birisi gelecekte buna ihtiyaç duyulabileceğini düşünüyorsa) kırmızı etiket yöntemi kullanılır. Kırmızı etiketler genellikle karton etiketler veya söz konusu ürünlere yapıştırılabilen çıkartmalardır. Kullanıcılar, öğe hakkında aşağıdakiler gibi bilgileri doldurur:

  • Konum
  • Açıklama
  • Etiketi uygulayan kişinin adı
  • Uygulama tarihi
5S Nedir?
Kırmızı Etiket

Ardından öğe, diğer şüpheli öğelerle birlikte bir “kırmızı etiket alanı”na yerleştirilir. Çalışma alanlarından herhangi birinde bir öğe eksikse öncelikle kırmızı etiket alanına bakılır. Gözden kaçan bir şey olmaması için kırmızı etiket toplama alanı düzenli olarak kontrol edilmelidir. Kırmızı etiketli eşyalar belirli bir süre sonra (bir veya iki ay) kullanılmamışsa, onu çalışma alanından kaldırmanın zamanı gelmiştir.

SEİTON (SET IN ORDER – DÜZEN)

İkinci adım “düzen” anlamına gelen “seiton” olarak adlandırılmıştır. Sürekli ihtiyaç duyulan ekipman, demirbaş vb. ekipmanlara ulaşımı hızlandırmak ve kullanılmasını kolaylaştırmak amacıyla yapılan düzenleme tertipleme işlemidir. Bu adım her türlü alet, ekipman ve makineleri kapsar.

Tüm aletler, ekipmanlar, dosyalar ve malzemeler etiketlenir. Bu adımın amacı çalışma alanını düzenlemek, her öğenin bulunması, kullanılması ve iade edilmesini kolaylaştırmaktır.

Bir önceki Seiri adımında ortadan kalkan dağınıklık sayesinde neyin ne olduğunu görmek kolaylaşır. Çalışma grupları, kalan öğeleri sıralamak için kendi yöntemlerini geliştirebilirler. Bu yöntemleri geliştirirken bazı sorular sorulur:

  • Hangi insanlar (veya iş istasyonları) hangi öğeleri kullanıyor?
  • Eşyalar ne zaman kullanılır?
  • Hangi öğeler en sık kullanılır?
  • Eşyaları nereye yerleştirmek en mantıklısı olur?
  • İşçiler için daha ergonomik bir yerleşim olabilir mi?
  • Bazı yerleşimler gereksiz hareketi azaltır mı?
  • İşleri düzenli tutmak için daha fazla saklama kabı gerekli mi?

Bu aşamada herkes hangi düzenlemelerin en mantıklı olduğunu belirlemelidir.

5S nedir
Seiton

Sık kullanılan aletler, kullanıldıkları yerin yakınında saklanmalıdır. Daha az kullanılan yedek ekipman ve diğer araçlar, birden fazla ekibin paylaşabileceği merkezi bir konumda tutulabilir. Tipik olarak birlikte kullanılan öğeler (matkaplar ve matkap uçları gibi) yan yana depolanmalıdır.

Bu sürecin bir parçası olarak bir 5S haritası oluşturulup uygulanır.

  • Gereksiz nesneler alandan uzaklaştırılır ve genel bir temizlik yapılır.
  • İş yeri fiziksel olarak düzenlenir (duvarların boyanması, yer çizgilerin çizilmesi, rafların ve dolapların hazırlanması)
  • İş yeri haritası çıkarılır

Son olarak her nesne için en uygun yer belirlenir. Raflar ve dolaplar düzenlenir. Eşyaların nereye koyulacaklarına dair işaretlemeler yapılır. Nesnelerin, rafların, dolapların kodlarını ve isimlerini gösteren etiketlemeler yapılır. Stok bölgeleri için minimum ve maksimum stok miktarları belirlenip yazılır. Kurulan bu sisteme düzenli kontrol ve bakım sağlanarak 5S günlük alışkanlık haline döner ve düzen artar.

SEİSO (SHINE – TEMİZLİK)

5S’nin üçüncü adımı temizlik anlamına gelen “seiso”dur. Birinci ve ikinci adımlar alanı boşaltıp alanı verimlilik için düzenlerken, bu adım dağınıklığın altında kaçınılmaz olarak biriken kire saldırır ve geri gelmesini engellemeye çalışır.

Seiso, temel temizliğe ek olarak, ekipman ve makinelerde düzenli bakım yapmayı da içerir. Bakımı önceden planlamak, işletmelerin sorunları yakalayabilmeleri ve arızaları önleyebilmeleri anlamına gelir. Bu da, daha az zaman kaybı ve iş kesintileriyle ilgili kar kaybı olmaması anlamına gelir.

5S nedir
Seiso – Temizlik Noktası

Daha da önemlisi, Seiso adımının bakım veya temizlik personeli için bir iş olması amaçlanmamıştır. 5S’de herkes, günlük olarak çalışma alanını temizleme sorumluluğunu üstlenir. Her işçi kendi çalışma alanını ve kullandığı ekipmanları temizlemelidir. Bu yaklaşımın çeşitli faydaları vardır:

  • Bölgeye hakim olan işçiler, ortaya çıkan sorunları çabucak fark edeceklerdir.
  • İnsanların çalıştıkları alanı sahiplenmesini sağlayacaktır.
  • Tehlikeler veya zor durumlar anlaşılacak ve ona göre hareket edilecektir.
  • Yerinde olmayan veya eksik olan öğeler belirlenecektir.
  • Çalışanlar, normal operasyonlar sırasında kendi çalışma alanlarını daha temiz tutma eğiliminde olacaklardır.

5s nedir

5S’nin en iyi sonuçları vermesi için her çalışan kendi çalışma alanı için kişisel sorumluluk almalıdır. Unutulmamalıdır ki çalışma ortamlarının hijyenik olmaması çalışanlar üzerinde olumsuz etki yaratarak psikososyal yönden birtakım risklerin ortaya çıkmasına sebebiyet verebilmektedir.

SEİKETSU (STANDARDIZE – STANDARTLAŞTIRMA)

5S’nin ilk üç adımı, bir çalışma alanını ayıklamanın, düzenlemenin ve temizlemenin temellerini kapsar. Bu adımlar kendi başlarına kısa vadeli faydalar sağlayacaktır. Dördüncü adım Seiketsu’dur. Neyin, nerede ve kim tarafından yapıldığı yazılarak, yeni uygulamalar normal çalışma prosedürüne dahil edilebilir. Bu adım, uzun vadeli değişimin yolunu açar. Seiketsu, diğer adımların sürekliliğinin sağlanması için oluşturulması gerekli standartlar, kontroller ve iyileştirmelerin bütünüdür.

5s nedir - seiketsu

Seiketsu, her şeyi sistematize eder ve tek seferlik çabaları alışkanlıklara dönüştürür. Düzenli görevler atar, çizelgeler oluşturur ve bu faaliyetlerin rutin hale gelmesi için talimatlar yayınlar. Belirli temizlik görevlerinin ne sıklıkta yapılması gerektiğini ve bunlardan kimin sorumlu olduğunu gösteren bir yardımcı program oluşturur. 5S için standart çalışma prosedürlerini yapar, böylece düzen bozulmaz.

Başlangıçta, insanların muhtemelen 5S hakkında hatırlatıcılara ihtiyacı olacaktır. 5S görevleri için günlük olarak küçük miktarlarda zaman ayrılması gerekebilir. Ancak zamanla görevler rutin hale gelecek ve 5S organizasyonu ve temizliği düzenli çalışmanın bir parçası haline gelecektir.

SHİTSUKE (SUSTAIN – DİSİPLİN)

Diğer adımların devamlılığını sağlamak için standartlaştırma adımı ile belirlenen standart ve kuralların devamlı olarak kontrol edilmesidir. Shitsuke adımı, diğer 4 adımı birbirine bağlayan çalışmadır.

İşletmeler 5S prosedürlerini sürdürmek ve gerektiğinde güncellemek için devam eden çalışmaları yapmalıdır. Shitsuke, 5S’nin sorunsuz çalışmasını sağlar, aynı zamanda organizasyondaki herkesin sürece dahil olmasını sağlar. Shitsuke, 5S’yi sadece bir etkinlik veya kısa vadeli bir proje değil, uzun vadeli bir program yapmakla ilgilidir. İdeal olarak, 5S bir organizasyonun kültürünün bir parçası haline gelir ve zaman içinde sürdürüldüğünde, işletmeler sürekli olarak olumlu sonuçlar almaya başlayacaklardır.

5S’i uygulamak, Yalın’ı uygularken atmanız gereken ilk adımlar arasındadır. Taiichi Ohno ve Shigeo Shingo, bu yöntemi yalın üretim temellerini atan orijinal Toyota Üretim Sisteminin bir parçası olarak popüler hale getirmişlerdir.

Dünyada 5S Uygulamaları

Toyota

5S, Toyota Üretim Sistemi’nin temel bir parçasıdır. 5S’yi uygulayarak sunduğu değeri artıran şirketlerin en ünlü örneği olsa da, batılı şirketlerde de birçok başarı öyküsü vardır.

Boeing

Şirket, çalışanlarının güvenliğini artırmak ve üretim sürecinde kaza olasılığını en aza indirmek için 5S’yi uygulamıştır. Boeing, yöntemi hem üretim sürecinde hem de idaresinde uygulamıştır. Şirket, 5S’in yardımıyla tüm iş verimliliklerini basitleştirmeyi ve artırmayı başarmıştır.

Hewlett Packard

5S Nedir

Hewlett-Packard, günlük süreçlerini kolaylaştırmak ve çalışma alanı öğelerini sistematik olarak düzenleyerek gereksiz zaman kaybını önlemek için 5S kullanmıştır.

Şirket, süpermarket raflarına benzer depolama alanları düzenleyerek depolama alanlarını optimize etmiştir. Bu sayede çalışanlar parçaları daha hızlı bulabilmiş ve dolayısıyla daha verimli ürünler üretebilmiştir.

5S Uygulamasının Avantajları

  • Maliyetlerin azalması
  • Kapasitenin artması
  • İş kazalarında azalma
  • Arızalarda azalma
  • Hatalarda azalma
  • Hazırlık sürelerinde azalma
  • Gecikmelerde azalma
  • Şikayetlerde azalma (Müşteri Memnuniyeti)
  • Kırmızı etikette azalma
  • Üretim çevikliği ve esnekliğinde artma
  • Müşteriler, tedarikçiler, çalışanlar ve yönetim için geliştirilmiş kurumsal imaj
5S Nedir
5S Uygulanmadan Önce – 5S Uygulandıktan Sonra

“5S Nedir?” sorusuna cevap verdiğimiz bu yazıda 5S Teknikleri ile daha düzenli, güvenli ve verimli bir ortam oluşturulabileceğinden ve bu sayede daha başarılı ve kaliteli sonuçlar elde edilebileceğinden bahsettik. Bu tekniğin çıkış noktası olan Japonya’ya bakıldığında iş hayatlarının ve günlük hayatlarının daha düzenli olduğu görülmektedir. Her ne kadar 5S tekniklerini anlatırken daha çok üretim ve iş hayatı üzerinden anlatmış olsak da hayatımızın her alanında bu teknikleri farketmeden de olsa uyguluyoruz.

Yazı Önerisi: https://themanhattan.org/yalin-uretim-ve-toyota-felsefesi/


Aze Banu KOCA

What's Your Reaction?

hate hate
0
hate
confused confused
0
confused
fail fail
0
fail
fun fun
0
fun
geeky geeky
0
geeky
love love
1
love
lol lol
0
lol
omg omg
0
omg
win win
0
win